Jaskinia Sulli – tajemnicza grota rzymskiego wodza w Edipsos na wyspie Eubea

Na pierwszy rzut oka Jaskinia Sulli w Edipsos wydaje się jedynie niewielką grotą przy gorących źródłach termalnych. Wystarczy jednak spojrzeć na dwa monumentalne marmurowe cokoły ustawione przed wejściem, by pojawiły się pytania o historię tego miejsca. Czy rzeczywiście mają związek z Lucjuszem Korneliuszem Sullą? A może opowiadają zupełnie inną historię? Odpowiedzi szukaliśmy nie tylko w starożytnych przekazach, ale również w naukowych publikacjach i korpusach greckich inskrypcji.

Skąd wzięła się nazwa Jaskini Sulli?

Nazwa Jaskini Sulli nawiązuje do Lucjusza Korneliusza Sulli – rzymskiego wodza i polityka, który w 86 r. p.n.e., po zakończeniu działań wojennych w Grecji, odwiedził starożytne Edipsos. Wiadomo o tym dzięki Plutarchowi, który w Żywocie Sulli napisał, że cierpiący na dolegliwości nóg Sulla przeprawił się do Edipsos, aby korzystać z gorących źródeł termalnych i odpocząć. Wspomina również, że spędzał tam czas w towarzystwie artystów i podczas spacerów nad morzem.

To jednak jedyne starożytne świadectwo dotyczące jego pobytu w Edipsos. Plutarch nie wspomina o żadnej grocie ani miejscu, które można byłoby utożsamić z dzisiejszą Jaskinią Sulli. Żadne znane źródło antyczne nie łączy również Sulli z budową term czy innych obiektów znajdujących się w tej części wybrzeża.

Najprawdopodobniej nazwa „Jaskinia Sulli” pojawiła się znacznie później jako element lokalnej tradycji. Nie wiadomo, kiedy zaczęto używać tego określenia, jednak z biegiem czasu utrwaliło się ono zarówno wśród mieszkańców, jak i w przewodnikach turystycznych.

Dzisiejsza nazwa groty przypomina więc o udokumentowanej wizycie rzymskiego wodza w Edipsos, ale nie stanowi dowodu, że Sulla przebywał właśnie w tym miejscu. To rozróżnienie jest istotne, ponieważ wiele popularnych opisów przedstawia tę zależność jako pewnik, choć dostępne źródła historyczne tego nie potwierdzają.

Jak powstała grota?

Jaskinia Sulli nie jest klasyczną jaskinią krasową, lecz niewielką grotą geotermalną, której powstanie wiąże się z aktywnością tektoniczną i gorącymi źródłami Edipsos.

W tym rejonie północnej Eubei woda przenika w głąb ziemi, gdzie ulega podgrzaniu, a następnie wydostaje się na powierzchnię wzdłuż uskoków tektonicznych. Źródła osiągają temperaturę nawet 84°C i są bogate w minerały, które przez tysiące lat osadzały się na skałach, tworząc warstwy trawertynu i modelując ich powierzchnię.

Najprawdopodobniej właśnie w ten sposób powstała niewielka wnęka skalna otwierająca się w kierunku morza. Jaskinia Sulli jest więc przede wszystkim efektem długotrwałych procesów geologicznych zachodzących w jednym z najaktywniejszych geotermalnie miejsc w Grecji.

Jak weryfikowaliśmy historię kamiennych inskrypcji?

Przed wejściem do Jaskini Sulli stoją dwa marmurowe cokoły z greckimi inskrypcjami. W wielu opisach można znaleźć informacje, że mają one potwierdzać związek groty z Lucjuszem Korneliuszem Sullą lub stanowić pozostałość po wybudowanych przez niego termach. Postanowiliśmy sprawdzić, czy rzeczywiście potwierdzają to źródła historyczne.

Nasze poszukiwania nie polegały na znalezieniu jednego opracowania. Był to proces stopniowego porównywania informacji z różnych źródeł oraz weryfikowania kolejnych hipotez.

Etapy poszukiwań:

przeanalizowaliśmy fotografie wykonane na miejscu, próbując odczytać zachowane fragmenty greckich inskrypcji,
porównaliśmy kilka zdjęć tego samego napisu wykonanych z różnych ujęć i przy różnym oświetleniu,
wykorzystaliśmy cyfrowe wyostrzenie fotografii, pamiętając jednak, że takie przetwarzanie może zniekształcać kształt liter i prowadzić do błędnych odczytów,
zwróciliśmy uwagę na cechy obu cokołów – wykonano je z marmuru, mają podobną wysokość liter, zbliżony sposób rytowania i głębokość nacięć. Mogło to wskazywać, że pochodzą z tego samego okresu lub należały do jednego zespołu zabytków, choć samo w sobie nie dowodziło, że pierwotnie stały obok siebie,
sprawdziliśmy katalogi greckich zabytków oraz publikacje dotyczące kolekcji archeologicznej w Edipsos,
przeszukaliśmy korpusy greckich inskrypcji Inscriptiones Graecae (IG) oraz Supplementum Epigraphicum Graecum (SEG),
odnaleźliśmy publikację archeologa Timothy'ego E. Gregory'ego, który opisał oba cokoły, podał ich numery katalogowe oraz pełne transkrypcje inskrypcji.

Co udało się ustalić?

Dzięki porównaniu wszystkich dostępnych źródeł udało się zidentyfikować oba zabytki jako rzymskie cokoły honorowych posągów poświęconych cesarzom Hadrianowi i Septymiuszowi Sewerowi. Jednocześnie nie znaleźliśmy żadnego źródła potwierdzającego, że napisy mają związek z Lucjuszem Korneliuszem Sullą lub że stanowią dowód istnienia term wybudowanych przez rzymskiego wodza.

Wręcz przeciwnie – analiza wykazała, że oba cokoły powstały ponad dwa stulecia po pobycie Sulli w Edipsos i odnoszą się wyłącznie do wydarzeń z okresu cesarstwa rzymskiego.

Starożytne cokoły przed wejściem do groty

Tuż przed wejściem do Jaskini Sulli stoją dwa masywne marmurowe cokoły z greckimi inskrypcjami. Większość turystów mija je, traktując jako dekorację lub przypadkowo ustawione fragmenty starożytnych budowli. W rzeczywistości są to autentyczne zabytki z czasów rzymskich, które przez wiele lat pozostawały słabo opisane w popularnych przewodnikach.

Dzięki analizie publikacji naukowych oraz korpusów greckich inskrypcji udało się ustalić, że oba bloki są cokołami honorowych posągów ufundowanych przez miasto Histiaia (dzisiejszą Istieę), którego terytorium obejmowało również starożytne Edipsos.

Pierwszy z nich został poświęcony cesarzowi Hadrianowi około 131–132 r. n.e. Inskrypcja określa go jako „Augusta Olimpijskiego, zbawcę i założyciela”, a fundatorami byli rada i lud Histiai. W późniejszym okresie ten sam blok wykorzystano ponownie, umieszczając na jego odwrotnej stronie inskrypcję ku czci jednego z cesarzy z dynastii Konstantyna.

Drugi cokół powstał kilkadziesiąt lat później i upamiętnia cesarza Lucjusza Septymiusza Sewera. Napis wymienia jego oficjalne tytuły oraz informuje, że pomnik został sfinansowany z funduszy miasta Histiai. Na podstawie użytych tytułów cesarskich inskrypcję datuje się na lata 195–198 n.e.

Oba cokoły zostały opublikowane w naukowym korpusie Inscriptiones Graecae (IG XII,9), a inskrypcja Septymiusza Sewera znalazła się również w Supplementum Epigraphicum Graecum (SEG 29, 802). Ich identyfikację potwierdził także amerykański archeolog Timothy E. Gregory, który badał zabytki Edipsos pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku.

Co ciekawe, Gregory odnotował, że oba cokoły były wcześniej wtórnie wmurowane w ten sam mur, a dopiero później ustawiono je przed dzisiejszą Jaskinią Sulli. Nie wiadomo jednak, kiedy dokładnie to nastąpiło ani gdzie znajdowały się pierwotnie. Ze względu na ich znaczne rozmiary badacz przypuszczał, że nie zostały przetransportowane z odległego miejsca i od początku należały do zespołu rzymskich pomników publicznych w starożytnym Edipsos.

Najważniejszy wniosek płynący z analizy inskrypcji jest jednak inny. Żaden z napisów nie wspomina Lucjusza Korneliusza Sulli ani nie odnosi się do budowy term czy samej groty. Oba cokoły powstały ponad dwieście lat po pobycie rzymskiego wodza w Edipsos i upamiętniają wyłącznie cesarzy Hadriana oraz Septymiusza Sewera. Nie mogą więc stanowić dowodu, że Jaskinia Sulli była częścią term wybudowanych przez Sullę.

Czy inskrypcje potwierdzają związek Jaskini Sulli z rzymskim wodzem?

Nie. Obecnie nie ma na to żadnych dowodów.

Przeprowadzona analiza starożytnych źródeł, publikacji archeologicznych oraz korpusów greckich inskrypcji wykazała, że oba marmurowe cokoły stojące przed wejściem do groty są rzymskimi pomnikami honorowymi poświęconymi cesarzom Hadrianowi oraz Septymiuszowi Sewerowi. Powstały odpowiednio około 131–132 r. n.e. oraz 195–198 r. n.e., czyli ponad dwa i niemal trzy stulecia po pobycie Lucjusza Korneliusza Sulli w Edipsos.

W tekstach inskrypcji nie pojawia się imię Sulli, nie ma również żadnej wzmianki o grocie, gorących źródłach ani budowie term. Napisy informują jedynie o wystawieniu pomników ku czci rzymskich cesarzy przez władze starożytnej Histiai (dzisiejszej Istiei).

Nie oznacza to oczywiście, że Sulla nigdy nie odwiedził miejsca, gdzie znajduje się dzisiejsza grota. Wiadomo z przekazu Plutarcha, że korzystał z gorących źródeł Edipsos. Brakuje jednak źródeł pozwalających powiązać jego pobyt z konkretną grotą lub budowlą.

Dlatego często spotykane w internecie twierdzenia, że kamienne inskrypcje potwierdzają istnienie term wybudowanych przez Sullę lub dowodzą jego związku z Jaskinią Sulli, nie znajdują potwierdzenia w dostępnych źródłach historycznych i epigraficznych.

Najbardziej prawdopodobne jest, że nazwa „Jaskinia Sulli” utrwaliła się jako element lokalnej tradycji, nawiązującej do udokumentowanego pobytu rzymskiego wodza w Edipsos, natomiast stojące przed grotą cokoły są niezależnymi zabytkami z okresu cesarstwa rzymskiego.

Wniosek z przeprowadzonej analizy

✔ Pobyt Lucjusza Korneliusza Sulli w Edipsos potwierdza Plutarch.

✔ Przed wejściem do groty stoją autentyczne rzymskie cokoły z II–III wieku n.e.

✔ Inskrypcje dotyczą cesarzy Hadriana i Septymiusza Sewera.

✘ Nie zawierają żadnej wzmianki o Sulli.

✘ Nie stanowią dowodu, że Jaskinia Sulli była częścią term wybudowanych przez rzymskiego wodza.

Informacje praktyczne

📍 Lokalizacja

Jaskinia Sulli znajduje się w północnej części miasta Edipsos (Loutra Edipsou), tuż przy wybrzeżu i w niewielkiej odległości od słynnych gorących źródeł wypływających do morza. Dojście prowadzi promenadą i nie wymaga pokonywania trudnego terenu.

Współrzędne GPS: 38.85504, 23.04761

🚗 Parking

Najłatwiej zaparkować na jednej z ulic lub ogólnodostępnych zatok parkingowych w centrum Edipsos. Od miejsca postoju do groty prowadzi kilkuminutowy spacer.

🚶 Dojście

Do groty prowadzi krótka, łatwa trasa dostępna praktycznie dla każdego. Wejście znajduje się bezpośrednio przy nadmorskiej promenadzie, dlatego nie jest potrzebne specjalistyczne wyposażenie ani dłuższy trekking.

⏱️ Czas zwiedzania

Na obejrzenie groty wystarczy około 5–10 minut. Warto jednak przeznaczyć więcej czasu na spacer wzdłuż wybrzeża i zobaczenie gorących źródeł termalnych, które stanowią największą atrakcję tej części Edipsos.

🐕 Czy można wejść z psem?

Tak. Miejsce znajduje się na otwartej przestrzeni i nie obowiązują ograniczenia dotyczące wprowadzania psów. W sezonie letnim należy jednak pamiętać o wysokich temperaturach oraz zachować ostrożność w pobliżu bardzo gorącej wody wypływającej ze źródeł termalnych.

⚠️ Na co uważać?

Choć dojście jest łatwe, skały w pobliżu źródeł bywają śliskie z powodu osadów mineralnych. Należy również zachować ostrożność przy samych wypływach gorącej wody, której temperatura może przekraczać 80°C.

📸 Kiedy najlepiej odwiedzić?

Najlepsze warunki do zwiedzania panują rano lub późnym popołudniem. Latem w środku dnia okolica jest mocno nasłoneczniona, natomiast niższe światło o wschodzie i zachodzie słońca sprzyja wykonywaniu zdjęć.

Twój e-mail:
Treść wiadomości: