Aptera na Krecie

to nie tylko starożytne miasto

Odbyła  się  tu  walka  pomiędzy  Muzą  a  Syrenami.  Syreny  miały  skrzydła,  były  bowiem  pół - kobietami, pół - ptakami.  W  śpiewie i muzyce   nie  miały  równych  sobie.  Przekonane  o swojej  wyjątkowości, wypowiedziały  pojedynek  Muzie. Przeliczyły  się.  Muza  wygrała.   Jako  trofeum  zabrała  Syrenom  skrzydła, oddając  im  tym  samym  wodę  pod  władanie.  Z  powyższą  legendą  wiąże  się nazwa  miasta,   gdyż  Aptera  znaczy  "bez  skrzydeł".

Powiązane linki

historia miasta

Miasto powstało około 1.000 r. p.n.e. ale rozkwit nastąpił w okresie hellenistycznym tzn. w III w. p.n.e.

Polis (czyli miasto − państwo) było na tyle rozwinięte, że stworzyło własną walutę. Położone blisko morza, stworzyło dwa porty, co świadczy o potędze miejsca.

Zamieszkane było przez ok. 20.000 ludzi, z czego tylko 1/5 stanowiła ludzi wolnych, reszta to niewolnicy. Fakt ten potwierdza, że było to miejsce zamieszkania bogatych obywateli.

Faktycznie, Apterę zamieszkiwali głównie bogaci kupcy, właściciele ziemscy i handlarze morscy. Dodatkowo, wysokie położenie miasta dawało poczucie bezpieczeństwa, gdyż z jednej strony można było obserwować morze i ląd, z drugiej strony przybysz miał utrudniony dostęp do Polis.

Dodatkowy rozkwit nastąpił podczas panowania Rzymian, którzy również docenili potencjał miasta. Postawili m.in. dużą, trójdzielną cysternę oraz publiczne łaźnie przeznaczone dla najbogatszych miasta − miejsca te nadal są całkiem dobrze zachowane i czekają na zwiedzających.

Kres miasta nastąpił, zależnie od źródeł; w wyniku trzęsienia ziemi w 700 roku albo przez napad Arabów w 832 r.

Zabytki Aptery

Teatr

Zbudowany został z lokalnego wapienia, w naturalnym zagłębieniu w ziemi. 5 rzędów siedzeń zwrócone na południe, z widokiem na Góry Białe, zapewniały piękny widok.

Promień okrągłej sceny wynosi 5,45 m i jest jedną z najmniejszych znalezionych w starożytnych teatrach.

Budowa teatru rozpoczęła się w pierwszej połowie III wieku p.n.e. Z tej fazy do dziś pozostały: solidny mur, część ścian naw bocznych, mur oporowy jaskini oraz podstawy, na których umieszczone były siedzenia.

W czasach rzymskich teatr przeszedł radykalną przebudowę po to, aby dostosować się do nowych potrzeb widzów. Podczas pierwszej przebudowy, w drugiej połowie I wieku n.e., amfiteatr uzyskał nowy kształt i zmodernizowaną scenę. Podczas trzeciego etapu budowy przebudowano budynek sceny.

Do teatru prowadziła brukowana droga o długości łącznie 55 m. Wykopaliska wskazują, że służyła również innym budynkom publicznym miasta, znajdującym się w pobliżu teatru, w tym sanktuariom.

Teatr prostokątny

Tuż za teatrem znajduje się jeszcze jeden, zbudowany także w pierwszej połowie III wieku p.n.e. Jego zadaniem było prawdopodobnie statyczne wsparcie głównego teatru.

Budynek długi na 50 m, posiadał 4 tarasy. Mógł pomieścić około siedemset osób.

Cztery klatki schodowe dzieliły prostoliniowy teatr na cztery przestrzenie. Obecność rzeźb w centralnych siedzeniach pozwala przypuszczać, że były to miejsca dla ważnych osób.

Wszystko wskazuje na to, że budynek pełnił rolę tzw. „teatru kultowego”, w którym odbywały się wydarzenia religijne i rytuały kultowe, mógł służyć także do uprawiania sportu, czy zgromadzeń politycznych.

Cysterny

Rozległy płaskowyż miasta nie posiadał źródeł wody, w okolicy nie odkryto żadnych śladów akweduktu. Najbliższe źródła znajdują się 150 metrów poniżej Aptery. Wszystko to wymusiło wybudowanie dużych cystern umożliwiających magazynowanie wody deszczowej.

Odkryto 2 cysterny wykute w skale:

• trójnawowa,
• w kształcie litery L.

Na terenie Aptery, odkryto także kanały powierzchniowe połączone z mniejszymi cysternami.

Dwie duże cysterny były wzmocnione zewnętrznymi przyporami, których zadaniem było przeciwdziałanie naporowi wody. Były wolnostojącymi budowlami, czyli nie przylegały do innych budowli.

Pierwotnie były kryte ceglanymi sklepieniami, jednak zawaliły się. Do dziś zachowały się kamienne sklepienia trójnawowej cysterny z czasów średniowiecznych.

Cysterny zasilały łaźnie i zaspokajały zapotrzebowanie miasta na wodę w czasach rzymskich.

Prostokątna, trójnawowa cysterna ma wymiary 17×25 m i pojemność 2900 m³.

Cysterna w kształcie litery L posiada wymiar długiego boku równy 55,80 m a krótkiego 34,20 m. Jej pojemność osiągała nawet 3050 m³.

Cysterny wykonane były z betonu tzw. rzymskiego, powszechnie stosowanego od około 150 p.n.e. Ściany pokryte były wodoodporną zaprawą hydrauliczną. Sklepienie cysterny w kształcie litery L, obecnie niezachowanej, prawdopodobnie zostało wykonane z całych cegieł. Zachowane sklepienia cysterny trójnawowej wykonane były z kamienia.

Rzymskie łaźnie

Rozmiar łaźni wskazuje na dobrobyt i wysoki standard życia.

Archeolodzy wyróżnili trzy główne części:

• wschodnią, składającą się z trzech pomieszczeń,
• zachodnią, składającą się z dwóch pomieszczeń z wannami, pomieszczenia łukowego i korytarza,
• północnej, która nie została jeszcze w pełni przebadana.

Strefy wschodnia i zachodnia rozdzielone były trzema korytarzami, w których prawdopodobnie znajdowały się pomieszczenia pomocnicze i piece.

Na południe od korytarzy znajduje się małe pomieszczenie łukowe, które nie zostało przebadane. Widoczne w murze otwory po rurach ogrzewania ściennego oraz pion kominowy pozwalają przypuszczać, że pomieszczenie stanowiło część strefy gorącej.

Na północ od korytarza znajdują się pozostałości po niemal kwadratowym pomieszczeniu z podłogą miejscami wyłożoną marmurem. Jego przeznaczenie jest nieznane, ale według archeologów nie było to pomieszczenie ogrzewane. Budynek miał dwuspadowy dach kryty dachówką, o czym świadczą płytki w warstwie zniszczeń i ślad dachu.

Pomieszczenie ogrzewane zostało dokładnie przebadane. Wymiary wnętrza to 4,50×5,00 m. Podłoga była podniesiona dzięki małym ceglanym filarom.

Fragment nadproża nad głównym wejściem do łaźni zawiera inskrypcję z imieniem Ateńczyka, prawdopodobnie dobroczyńcy, który sfinansował budowę budynku. Napis datowany jest na pierwszą połowę I lub początek II wieku n.e.

Zachodnia łaźnia zawierała osiem sklepionych pomieszczeń. Wykopaliska nie posunęły się jeszcze na tyle, aby dostarczyć dalszych informacji. Odkryto jednak sklepione pomieszczenie z dwiema wannami, przewody kominowe i inne elementy. Łaźnia była zasilana wodą z cysterny w kształcie litery L.

Rozległe zniszczenia łaźni są wynikiem silnego trzęsienia ziemi.

Mała świątynia

Niewielka, dwu−pomieszczeniowa świątynia z V wieku p.n.e. jest jednym z najwcześniejszych budynków miasta.

Budowla jest malutka, o wymiarach zewnętrznych zaledwie 6,32×3,96 metra. Oba pomieszczenia mierzą zaledwie 2,26×3 metry. Została zbudowana z ciosanych bloków kamiennych o jednakowych rozmiarach, połączonych wzdłuż żelaznymi zaciskami w kształcie podwójnego topora, a w pionie żelaznymi kołkami.

Ta mała, niepozorna budowla stanowi ogromne znaczenie dla starożytnej architektury o znaczeniu religijnym. Sięga czasów archaicznych, a może nawet wcześniejszych. Jej dwudzielny układ dowodzi religijnego charakteru, eliminując inne możliwości.

Przyjęto, że w okresie klasycznym czczono tu wspólnie Artemidę i Apollina, jako bliźniacze rodzeństwo.

Uznaje się, że ta maleńka świątynia stanowiła część większego kompleksu kultowego.

Dom rzymski

Na zachód od teatru znajdują się  wykopaliska dużego rzymskiego domu.

Pozostałości pochodzą z I wieku n.e., jednak pierwotny wybudowany został prawdopodobnie po trzęsieniu ziemi w 66 r. n.e. Ostatecznie został zniszczony podczas wielkiego trzęsienia ziemi w 365 r. n.e. W kolejnych latach V do VII w. n.e. był wykorzystywany jedynie częściowo.

Dom, rozłożony wokół dużego dziedzińca z perystylem rozciąga się na dużym obszarze wynoszącym około 765 m².

Podczas prac wykopaliskowych znaleziono wiele posągów z brązu i marmuru, przedstawiających Artemidę i Apollina. Znaleziska datowane są na pozostawione po trzęsieniu ziemi w 365 r. n.e.

W Atrium domu znajdowała się duża cysterna, której otwór wkomponowany był w ścianę. Obok cysterny odkryto kamienną podstawę fontanny, a na dnie cysterny znaleziono nienaruszony gliniany dzban na wodę z końca III, lub początku IV w. n.e.

Atrium, które prawdopodobnie zapewniało domowi światło i powietrze, otoczone było kolumnami z jońskimi bazami i doryckimi głowicami. Większość bębnów kolumn leżą pobite wewnątrz dziedzińca, co wskazuje na zniszczenie przez trzęsienie ziemi.

Na dziedzińcu odkryto niewielkie rzeźby dekoracyjne i marmurową podstawę stołu.. Wokół atrium znajdowały się sypialnie, jadalnia i pokój gościnny.

Mur obronny

Płaskowyż na którym znajdowała się Aptera, położony jest 231 m n.p.m. ze stromymi zboczami i niewielką liczbą punktów dostępu. Miasto chronione było murem o długości 3480 m, co w połączeniu tworzyło strategicznie położoną, naturalną twierdzę.

Fortyfikacje datowane są na okres pierwszej połowy IV wieku p.n.e., o czym świadczy ich konstrukcja oraz ceramika znaleziona w odkopanych fundamentach.

Ponieważ płaskowyż nie jest równy, mur nie został zbudowany według jednolitego projektu architektonicznego. Dodatkowo, słabe punkty były chronione przez wieże, których odkryto sześć.

Konstrukcja, szerokość muru oraz odstępy między wieżami nie są równe, lecz dostosowane do ukształtowania terenu. Fortyfikacje Aptery uznane zostały za zaawansowany typ fortyfikacji biorąc pod uwagę datę powstania. Mury uwzględniają systemy obronne mające na celu ochronę przed machinami oblężniczymi. Posiadają furty oblężnicze, mury poprzeczne i wielopiętrowe kwadratowe wieże, w których umieszczano machiny wojenne.

W murach odkryto liczne ślady oblężenia, takie jak kula z katapulty, kule i formy do proc, groty włóczni i strzał. Być może są to pozostałości po wielkiej wojnie kreteńskiej w 220 r. p.n.e.

Brama główna

Droga o szerokości 3,5 metra, wyłożona szerokimi płytami prowadzi do głównej bramy miejskiej, z której do dziś zachowały się jedynie dolne kamienie ościeży.

Brama powstała w tym samym czasie co mur, czyli w IV wiek p.n.e.

Wieża stojąca obok bramy pierwotnie była wysoką budowlą. Prawdopodobnie była dwukondygnacyjna, nakryta dwuspadowym dachem i wyposażona w otwory strzelnicze i machiny wojenne. Do dziś zachowała się jedynie jej dolna część.

W okresie Cesarstwa Rzymskiego w pobliżu bramy, wykuto w skale nagrobki zamożnych rodzin. Do dziś słabo się zachowały jednak wskazują, że należały do bogatych i ważnych mieszczan.