Plac Argorikastrou

Argorikastrou oznacza Srebrny Zamek. W centrum placu stoi fontanna z V w. n.e., która była wczesnochrześcijańską chrzcielnicą, odkrytą przez włoskiego archeologa, niedaleko wioski Arnitha. Wielkość chrzcielnicy potwierdza, że dawniej chrzest nie był przyjmowały przez małe dzieci, tylko dorosłych. Kule armatnie, które leżą na placu, zostały zebrane z oblężenia tureckiego w 1522 r. Na placu znajduje się jeden z najstarszych budynków z XIV w. – Armeria, który prawdopodobnie był pierwszym szpitalem. W późniejszym okresie Turcy wykorzystywali ten budynek jako zbrojownię.

Na placu znajduje się Muzeum Zdobniczej Sztuki Ludowej, natomiast po drugiej stronie uliczki, budynek Języka Owerni oraz ruiny Sanktuarium Afrodyty.

Muzeum Archeologiczne

Muzeum Archeologiczne mieści się w dawnym szpitalu Zakonu Joannitów.

Podobno fundusze na budowę szpitala jako pierwszy przekazał Wielki Mistrz Antonio Fluvian z Riviere w kwocie 10 tys. florenów. Budowę rozpoczęto w trakcie panowania kolejnego Wielkiego Mistrza Jean de Lastic, w 1440 r. Prace nadzorowało kilku kolejnych Wielkich Mistrzów. Szpital został oddany do użytku w 1484 r. gdy panował Wielki Mistrz Pierre d'Aubusson.

Obiekt służył jako schronienie dla pielgrzymów udających się do Ziemi Świętej, później także dla krzyżowców. Szpital pełnił swoją funkcję zaledwie przez 40 lat. Bowiem, gdy w 1522 roku, Turcy zdobyli miasto, przekształcili obiekt w koszary.

W latach 1914 – 1918 Włosi zajęli się odrestaurowaniem miejsca. Pod kierunkiem słynnego archeologa i muzeologa Amadea Maiuriego, urządzono tu Muzeum Archeologiczne.

Ozdobą wewnętrznego dziedzińca jest hellenistyczna kamienna rzeźba przedstawiająca lwa, trzymającego głowę byka. Przed nim znajduje się fragment mozaiki podłogowej przywiezionej z wyspy Karpathos datowanej na okres wczesno-chrześcijańskiego kościoła.

Wszędzie rozłożone są kule armatnie będące pamiątką po walce z wojskami osmańskimi w 1522 r.

W Muzeum obejrzeć można fragmenty budowli, kolumn, ołtarzy czy grobowców z okresu od prehistorii do wczesnego chrześcijaństwa, zebrane na Rodos i innych wyspach Dodekanezu.

Ulica Rycerska

jest najsłynniejszą ulicą Miasta Joannitów. Nazwa nie jest przypadkowa. Mieszkała tu większość rycerzy zakonnych w koszarach zwanych „Językami”. Rycerze zakonni pochodzili z różnych krajów, często nie rozumiejąc się nawzajem gdyż mówili różnymi językami. W zależności od narodowości, rycerze byli podzieleni na „języki”. Każdy język miał swojego mistrza, ale Wielki Mistrz Zakonu był zawsze tylko jeden.

Koszary cechowała prostota. Choć rycerze pochodzili ze szlacheckich rodów, w zakonie obowiązywać miała skromność. Po zniszczeniach z czasu oblężenia w 1480 i 1522 r. oraz kilku trzęsieniach ziemi, zniszczone domy zostały odrestaurowane tak, by dziś wyglądały dokładnie tak samo jak przed laty.

Ulica Rycerska kończy się na Placu Kleobulosa Pałacem Wielkiego Mistrza i nieistniejącym już kościołem św. Jana. Kościół wzniesiono w XIV w. i był oficjalnym kościołem Zakonu Joannitów. Pomimo przekształcenia w meczet, zachował się dobrze aż do pamiętnej burzy w 1856 r., podczas której piorun uderzył w minaret. Płonąca wieża przeniosła ogień na budynek kościoła, w którego podziemiach składowany był zapomniany proch strzelniczy. Wielka eksplozja zniszczyła nie tylko świątynię ale i sąsiadujący Pałac Wielkiego Mistrza. Zginęło 800 osób.

Zachowały się ryciny przedstawiające projekt kościoła. Włosi, podczas okupacji Rodos odbudowali kościół w Porcie Mandraki, nazywając go Katedrą Zwiastowania NMP.

Pałac Wielkiego Mistrza

Według badań archeologów, Pałac Wielkiego Mistrza został postawiony na fundamentach starożytnej świątyni boga Heliosa. Przypuszcza się także, że słynny Kolos z Rodos wcale nie stał w porcie, lecz właśnie w tym miejscu.

Później, pod koniec VII wieku n.e. stała w tym miejscu bizantyjska cytadela.

Po tym, jak w 1309 roku, wyspę Rodos przejął Zakon Rycerzy św. Jana, twierdza została przekształcona zgodnie z nowymi potrzebami.

Na początku XIV w. pałac przeszedł szereg modyfikacji i rozbudowę. Zyskał rozmiar i wyposażenie godne bogatego Zakonu Rycerzy św. Jana Chrzciciela. Trzęsienie ziemi w 1481 roku mocno zniszczyło pałac. Szybko jednak wszystkie uszkodzenia zostały naprawione.

Gdy w 1522 roku, Miasto Rycerzy Joannitów, zdobyły wojska Imperium Osmańskiego dowodzone przez sułtana Sulejmana Wspaniałego, pałac został przekształcony w centrum dowodzenia.

Pałac został mocno uszkodzony w 1856 roku, gdy w prochownię pod pobliskim kościołem św. Jana uderzył piorun. Przypuszcza się, że Turcy nie mieli pojęcia o prochowni, która była pozostałością jeszcze po Rycerzach Zakonnych, czyli sprzed 1522 roku. Zginęło wówczas wiele osób. Kościół został doszczętnie zniszczony. Górne piętra pałacu zwaliły się, przetrwały jedynie pomieszczenia na parterze.

W 1912 roku Rodos zostało wyswobodzone przez Włochów. Nowe władze ściągnęły do miasta uznanego i cenionego architekta Vittorio Mesturino. Jego zadaniem było zaprojektowanie rekonstrukcji Pałacu Wielkiego Mistrza i Ulicy Rycerskiej do stanu jaki był w czasach panowania Zakonu Joannitów. Problemem był brak jakiejkolwiek dokumentacji.

Prace rekonstrukcyjne miały miejsce w latach 1937–1940. Odtworzony pałac poddany został szeroko zakrojonej krytyce, głównie za brak zgodności z autentycznym, przed-osmańskim zamkiem.

Mimo złej opinii, pałac stał się letnią rezydencją; najpierw Wiktora Emanuela III, króla Włoch, później Benito Mussoliniego, faszystowskiego dyktatora, którego nazwisko nadal widnieje na tablicy przy wejściu.

W 1948 roku, wyspa Rodos została przekazana Grecji, a pałac przekształcono w muzeum.

Średniowieczne Stare Miasto w stolicy wyspy Rodos

Stare Miasto w Rodos nazywane Miastem Średniowiecznym jest unikatowe na skalę światową.

Tętni życiem o każdej porze dnia i nocy. Miejsce jest na tyle klimatyczne, że czasem trudno przecisnąć się w tłumie. Wystarczy jednak oddalić się od najbardziej obleganych miejsc, by spokojnie móc zagubić się w wąskich, często ślepych uliczkach. Wielu turystów to właśnie Rodos, czyli stolicę wyspy, wybiera jako bazę noclegową. Można odwiedzać to miejsce wczesnym rankiem, gdy kamienne miasto powoli się budzi. Przyjemnie jest być pierwszym klientem w wolnym tempie otwieranej kafejce, robić dowoli zdjęcia bez przypadkowych przechodniów, czy spacerować pustymi jeszcze uliczkami. 

W wielu miejscach spotkać można kamienne kule armatnie. Podobno są to pozostałości po oblężeniu w 1522 r. Można też spotkać o wiele starsze, nawet z 305 r. p.n.e., jako pamiątka po wojnie z Demetriuszem Oblężycielem. Używano ich w katapultach. Najlżejsze ważą około 2 kg, najcięższe ponad 260 kg.  

Warto wiedzieć, że dla Rodyjczyków Starówka nie oznacza miejsca starego, zabytkowego. Jest to teren otoczony murem miejskim a jego kształt jest skutkiem prac rekonstrukcyjnych.

Więcej informacji o zabytkach i ich położenie znajdziesz w Przewodniku Heliosa

Ruiny Świątyni Afrodyty

Ruiny świątyni znajdują się naprzeciw Bramy Wolności. Stanowią jeden z niewielu dowodów, że kolejne budowle, tu akurat Średniowieczne Miasto, zostało zbudowane na ruinach starożytnych miast. Sanktuarium świątyni pochodzi z III w. p.n.e. Zbudowane zostało z piaskowca pokrytego stiukiem o czerwonym zabarwieniu. Znaleziona tu statua Afrodyty znajduje się w Muzeum Archeologicznym.

Muzeum zbiorów sztuki dekoracyjnej

Na placu Argirokastrou znajduje się Kolekcja Kosmetyków Ludowych założona w 1966 roku przez Służbę Archeologiczną Dodekanezu. Kolekcja obejmuje eksponaty sztuki ludowej z czasu włoskiej okupacji zgromadzone przez folklorystkę Maricę Montessanto. Muzeum mieści się w dawnej zbrojowni. Obejmuje przedmioty sztuki ludowej, takie jak rzeźby w drewnie, skrzynie, szafki, lustra, hafty, ceramikę, wyroby z metalu, talerze lindyjskie, tradycyjne stroje z Symi, Nisyros, Chalkidy i innych regionów Grecji. Przestrzeń dawnej zbrojowni tak zaprojektowano na potrzeby muzeum, aby eksponowane przedmioty tworzyły układ wnętrz domu Dodekanezu z okresu panowania tureckiego. Warto wiedzieć, że układ muzeum nie próbuje odtworzyć życia, lecz prezentuje dzieła wyrażające gusta mieszkańców wyspy.

Języki w Zakonie Rycerskim

Zakon Rycerski skupiał trzy rodzaje członków;

• braci rycerzy, których nigdy nie mogło być więcej niż sześciuset - pełnili obowiązki wojskowe, aby być jednym z nich trzeba było być szlachetnie urodzonym,

• braci służebnych, którzy opiekowali się chorymi, ich pochodzenie nie musiało być szlachetne,

• braci kapelanów, którzy zajmowali się religijnymi obrządkami.

Członkowie zakonu pochodzili ze wszystkich krajów katolickiej Europy. Mówili więc w różnych językach. Podzielono ich na siedem grup, zwanych językami, tak by mogli się ze sobą porozumiewać. Każdy "język" miał swoją siedzibę, tzw. zajazd. Zwierzchnictwo sprawowała kapituła generalna i rada stanu. Zwierzchnictwo nad Zakonem obejmował Wielki Mistrz, wybierany przez członków Zakonu dożywotnio. W zadaniach pomagała mu Rada Stanu w której skład wchodziła kapituła generalna każdego z "języków". Oficjalnym językiem wszystkich dokumentów była łacina. Komunikowano się natomiast w języku francuskim, dlatego w każdej grupie narodowościowej musiano znać ten język. Jak bardzo popierany był język francuski świadczy fakt, że spośród 19 Wielkich Mistrzów rządzących kolejno na Rodos przez 213 lat, 14 było Francuzami.

Oberża języka Owernii

Budynek powstał w 1507 roku. Mieściły się tu kwatery kawalerów rodyjskich pochodzących z francuskiej Owernii. Zewnętrzne schody są typowe dla architektury wysp morza egejskiego. Tutejszy klimat i warunki tektoniczne wymusiły taki rodzaj rozwiązań konstrukcyjnych. Dziś zabytkowe wnętrza wykorzystane są przez administrację państwową, nie jest więc udostępnione dla zwiedzających.

Oberża języka Prowansji

Budowla pochodzi z XV w. i jest bardzo oszczędna w jakichkolwiek zdobieniach. Jest to jedna z siedzib języków na ulicy rycerskiej. Budynek ma niewielkie drzwi i okna oraz płaski dach. Na parterze, wokół wewnętrznego dziedzińca znajdowały się magazyny żywności, zaś na piętrze - pomieszczenia mieszkalne. Prostota miała przypominać rycerzom zakonnym o skromności i obronnym charakterze budowli.

Oberża "języka" Hiszpanii

Mieściła się tu siedziba języka Aragonii i Kastylii. Budynek powstał w latach 1421 - 1512. Łuk, z niewielkim pokojem wbudowanym w mury oberży, łączył nad ulicą rycerską oberżę Hiszpanii z oberżą Prowansji.

Oberża "języka" Francji

Budynek wybudowano w latach od 1492 do 1512, dzięki dwóm Wielkim Mistrzom; Piotra i Emeryka. Wyróżnia się bogato zdobioną fasadą o szerokości aż 25 m. Ciekawostką może jest fakt, że w 1912 roku budynek został wykupiony przez francuskiego ambasadora i do dziś jest własnością państwa francuskiego. Jest to  jedyna udostępniona do zwiedzania oberża języka. Na parterze znajdują się pomieszczenia Instytutu Francuskiego, na piętrze zaś organizowane są wystawy czasowe. Budowlę wyróżnia piękny ogród.

Oberża "języka" Włoch

Budynek powstał w 1519 r. za czasów Wielkiego Mistrza Fabrizia z Caretto.

Plac Hippokratesa

Rozpoznawalny jest dzięki charakterystycznej gotyckiej fontannie otoczonej kramami i tawernami. Ciekawym budynkiem jest tzw. Castellania. Ponieważ na piętro prowadzą masywne zewnętrzne schody, najczęściej jest miejscem odpoczynku dla zmęczonych turystów.

Był to ważny budynek w czasach panowania Zakonu Joanitów. Powstał w 1597 r. z przeznaczeniem na centrum handlowe. Na piętrze natomiast była sala sądowa, gdzie odbywały się rozprawy w spornych kwestiach. Dziś jest to siedziba biblioteki miejskiej i archiwum. Wystawiane są tu także dzieła sztuki ludowej.

Wykopaliska Archeologiczne

Wiadomo, że starożytne polis: Lindos, Kamiros i Ialyssos założyły w 408 r. p.n.e. miasto Rodos na północnym cyplu wyspy. Już wówczas wiadomo było, że będzie to potężne miasto gdyż założone zostało w miejscu, w którym przecinają się szlaki morskie kupców podróżujących z Azji, Afryki i Europy.

Miasto szybko się rozrastało i zdobywało mieszkańców. Było na ówczesne czasy, nowoczesne, gdyż zbudowane na siatce hippodamejskiej. Prawdopodobnie miało dwa Akropole.

Średniowieczne miasto zbudowane przez Zakon Rycerzy Joannitów powstało na wcześniejszym, najpierw starożytnym, później bizantyjskim, kiedy to stało się ważnym ośrodkiem chrześcijańskim.

Niewiele z tego okresu pozostało wspomnień na terenie kamiennego miasta, jeszcze mniej, lub trudniej znaleźć o nich informacje. Poniżej kilka przykładów wykopalisk archeologicznych z czasów starożytnych i bizantyjskich.

Starożytne mury miejskie

Jest to jedno z nielicznych pozostałości z tak odległych czasów. Sięgają bowiem aż 480 r. p.n.e. Znajdują się tu także pozostałości bizantyjskich umocnień.

Ruiny kościoła Archanioła Michała

Zbudowany został w XVI w., gdy rycerze Zakonu Joannitów zajęli dawną katedrę Ortodoksyjnej Marii Panny Zamkowej (opisanej w pkt. 3 niniejszej strony). Świątynia zbombardowana została w czasie II wojny światowej i jak widać nigdy nie została odrestaurowana.

Islamska Biblioteka

Bibliotekę założył w 1973 roku Hafiz Ahmed Aga*. Przeznaczona była dla piśmiennej części ludności miasta Rodos.

W bibliotece zgromadził 1995 rękopisów, dzięki czemu stała się ośrodkiem nauki. Hafiz Ahmed Aga opłacał bibliotekarzom naukę języka arabskiego, by umieli czytać zebrane dzieła. Po śmierci Hafiaza Ahmeda Agi, zbiorami biblioteki opiekował się i wzbogacił syn, Ahmed Fethi Pasza ten sam, który zbudował wieżę zegarową stojącą opodal.

Obecnie biblioteka posiada 1256 rękopisów. Do najcenniejszych dzieł należą:

• Koran z 1540 roku,

• historia oblężenia miasta przez Turków w 1522 roku,

• rękopisy z perskimi miniaturami.

Na ścianach znajdują się stare mapy i ryciny przedstawiające miasto z czasów oblężenia i panowania Imperium Osmańskiego.

W 1988 roku biblioteka została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

* Hafiz Ahmed Aga urodził się w zamożnej rodzinie osmańskiej, w połowie XVIII w. w niewielkiej wiosce położonej zaledwie 3 km na południe od miasta Rodos. Wykształcił się na dworze cesarskim by zostać koniuszym sułtana. Gdy, w 1789 roku przeszedł na emeryturę, został członkiem corocznych delegacji do Mekki z darami sułtana dla szarifa Mekki. Zmarł podczas jednej z takich podróży.

Meczet Sułtana Mustafy

Meczet z 1765 roku stoi na placu tuż obok łaźni tureckiej. Opuszczony w latach 40 XX wieku, nie pełni roli świątyni. Budynek jest okazjonalnie udostępniany na uroczystości kulturalne oraz na ślubne ceremonie.

Marmurowy napis na framudze drzwi poświadcza, że meczet i łaźnię stojącą obok, zbudował sułtan Mustafa III.

Świątynia ma kształt prostokąta o wymiarach wewnętrznych około 14×11 metra. Dach stanowi jedna, centralnie ułożona kopuła z rozstawionymi wokół trzema sklepieniami kolebkowymi i dwiema małymi kopułami.

Stosowanie sklepień kolebkowych w meczetach osmańskich jest rzadkie. Na wyspie Rodos jest to jedyny przykład tego rodzaju przekrycia.

Mihrab*, w odróżnieniu od innych meczetów na Rodos, ma mniej niż ćwierć koła w planie.

Minbar** należy do największych zachowanych marmurowych minbarów na Rodos. Wykonany jest z marmuru ozdobionego arabskimi ornamentami. Pod minbarem znajduje się inskrypcja zawierająca islamskie wyznanie wiary.

Nie zachował się minaret. Na dziedzińcu, przed meczetem znajduje się ośmiokątna fontanna.

* Mihrab to półkolista nisza w ścianie meczetu wskazująca kierunek Mekki. Stanowi kluczowy punkt orientacyjny dla imama i wiernych.

** Minbar to kazalnica usytuowana na prawo od mihrabu.

Łaźnia Turecka

Położona jest na placu Arionos, tuż obok meczetu Mustafa Pashy.

Zbudowana została w XVI wieku i jest jedną z niewielu zachowanych łaźni tureckich w średniowiecznym mieście Rodos. Pierwszy budynek został wzniesiony w 1558 roku. Piękna w prostocie, symetryczna budowla pełniła funkcję łaźni dla mężczyzn. Kilka lat później dobudowano łaźnie żeńskie.

Wnętrze zachwyca. Chłodnia zdobiona jest ogromną, gwiaździstą kopułą, luksusowymi marmurowymi dekoracjami i elegancką fontanną pośrodku. Łaźnia parowa jest równie klimatyczna. Pośrodku pomieszczenia znajduje się wielokątna płyta ogrzewana.

Budynek jest odrestaurowany i udostępniony dla zwiedzających. Można w nim skorzystać z masaży, peelingów i tradycyjnej kąpieli od stóp do głów.

Kościół Świętego Fanouriosa

Zaledwie 100 metrów od południowych murów miasta znajduje się kościół parafialny św. Fanouriosa. Jest łatwy do pominięcia, gdyż metalowa fasada w żaden sposób nie zachęca do odwiedzin.

Kościół, zbudowany na pozostałościach z późnego okresu rzymskiego, jest jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych.

Istniał jeszcze w czasach Zakonu Joannitów, został przypisany Agios Fanourios w 1946 roku, po zakończeniu II wojny światowej. W okresie panowania Imperium Osmańskiego został przekształcony w meczet muzułmański.

O szacunku, jakim wierni darzą św. Fanouriosa, świadczy zwyczaj ofiarowania mu placka znanego jako fanouropita. Poświęcony, rozdawany jest zgromadzonym z zaleceniem modlitwy o przebaczenie grzechów matki świętego, która według tradycji była grzesznicą.

Wnętrze kościoła kryje freski w których rozpoznano trzy fazy, począwszy od pierwszej połowy XIII wieku aż do połowy XV wieku.

Zachowały się freski z ostatniej warstwy. Zostały poddane estetycznej renowacji przez przemalowanie przez włoskie służby archeologiczne.

Meczet Radjepa

Meczet, o czym informuje inskrypcja nad wejściem, powstał w 1588 roku dzięki wezyrowi Recepa Paszy*. Obok świątyni znajdują się: mauzoleum oraz fontanna.

Meczet posiadał portyk, jednak lata zaniedbań doprowadziły do stanu ruiny. Gdy w 2011 roku doszło do zawalenia części kolumnady, przeprowadzono wycenę odbudowy. Koszt naprawy trzykrotnie przewyższył przyznane środki, stąd podjęto decyzję o zamknięciu obiektu.

Elewacja meczetu podzielona jest na trzy poziomy. Dwa dolne zbudowane zostały na planie kwadratu. Najwyższy, szesnastoboczny bęben przykryty jest kopułą. Okna zwieńczone są rzeźbionymi łukami.

Całość sprawia wrażenie surowej budowli, bez zdobień. Dekoracji można doszukać się u podstawy zawalonego minaretu oraz wokół centralnych drzwi.

Nad drzwiami wejściowymi znajduje się inskrypcja dedykacyjna Recepa Paszy, zgodnie z którą wyraża pragnienie, aby przestrzeń „inspirowała do podniesienia na duchu”.

Wewnątrz znajdują się monolityczne kolumny odzyskane z wczesnochrześcijańskich obiektów. Zachowały się iznickie płytki** z wersetami Koranu. Nad oknami znajdują się malowane panele z motywami kwiatowymi w kolorach i stylu zgranym z ceramiką iznicką.

Pomimo bardzo złego stanu, meczet ten uważany jest za najpiękniejszy i najbardziej imponujący pod względem architektonicznym spośród wszystkich meczetów na Rodos. Od 2025 roku nie jest on otwarty ani do celów religijnych, ani dla zwiedzających ze względu na zły stan konstrukcji.

Ośmiokątna fontanna rytualna znajdująca się obok meczetu przetrwała w dobrym stanie

* Recep Pasza pochodził z Bośni. Jego żoną była córka sułtana Ahmeda I. Przez trzy miesiące, od 10 lutego do 18 maja 1632 roku, był wielkim wezyrem czyli szefem rządu i głównym dowódcą armii. Kiedy szwagier, sułtan Murad IV dowiedział się, że Recep Pasza odegrał kluczową rolę w linczu na byłym wezyrze, kazał go stracić

** Iznicka ceramika produkowana była od końca XV do końca XVII wieku w mieście Iznik w Anatolii. Zdobiona była w stylu charakterystycznym dla Turków osmańskich.

Chociaż meczet stoi opuszczony i zaniedbany, uznany jest za najładniejszy na Rodos

Hospicjum Św. Katarzyny

Schronisko zostało wybudowane w latach 1391–1392, za panowania Wielkiego Mistrza Jean Fernandez de Heredia. Fundatorem był Włoch, Domenica d'Allemagna, admirał Zakonu Rycerzy Joannitów.

Wybór miejsca nie był przypadkowy. Hospicjum znajdowało się tuż przy porcie, w handlowej części średniowiecznego miasta. Na parterze północnej części budynku znajdowały się sklepy z warsztatami.

Pensjonat przeznaczony był wyłącznie dla znamienitych gości Rodos. Podróżnik Niccole de Martoni opisał jako „piękny i wspaniały, z wieloma elegancko wyposażonymi pokojami i wieloma wygodnymi łóżkami”.

Budynek został niemal całkowicie zniszczony podczas oblężenia Turków Osmańskich w 1480 roku i późniejszego trzęsienia ziemi w 1481 roku.

Odbudową zajął się Costanzo Operti w 1516 roku, za czasów Wielkiego Mistrza Fabrizio del Carretto.

Podczas bombardowań alianckich w 1944 roku wschodnia część hostelu uległa zawaleniu.

Po niszczycielskiej wojnie, ocalała część budynku była w opłakanym stanie. Stała w opustoszałej okolicy. Do 1986 roku, w fatalnych warunkach, mieszkali w niej ubodzy osadnicy i imigranci z okolicznych wysp.

Plac Żydowskich Męczenników

Plac łatwo rozpoznać dzięki fontannie udekorowanej rzędami muszli, rozgwiazd i ośmiornic namalowanych na niebieskim tle.

Żydzi, którzy przyjechali na wyspę w XV w. stanowili najliczniejszą grupę mniejszości. Byli szanowani i przez wszystkie okupacje przeszli praktycznie bez szwanku. Jednak czasy II wojny światowej to bardzo trudne dla nich czasy.  Nazwa placu upamiętnia męczeństwo około 1600 Żydów w wieku powyżej 10 lat, którym kazano przyjść na plac ze wszystkimi kosztownościami i ubiorem na 8 dni. Statkiem wywieziono ich do Pireusu, skąd zaplombowanymi wagonami wywieziono do obozu w Auschwitz. Po wojnie powróciło zaledwie 40 osób.

Gdy utworzono państwo Izrael, wielu Żydów wyniosło się z Grecji i Rodos. Ponieważ Naród Żydowski był tu dobrze traktowany, nawet podczas okupacji tureckiej, to właśnie tu, na Rodos, podczas wojny arabsko-izraelskiej, negocjowano warunki pokoju.

W styczniu 1949 r. podpisano tu rozejm, niestety nie na długo.

Do tragedii Żydów nawiązuje obelisk z czarnego marmuru z wielojęzycznym napisem: "Na wieczną pamięć 1604 żydowskich męczenników z wysp: Rodos i Kos, którzy zostali zamordowani w nazistowskich obozach śmierci".

Kościół Matki Boskiej Zamkowej

Kościół Matki Boskiej Zamkowej powstał w XI w. jako grecki kościół prawosławny. Jest najstarszym i największym zachowanym kościołem średniowiecznym w Rodos.

W 1310 roku Joannici, po zdobyciu miasta, przekształcili świątynię w kościół rzymskokatolicki. Zakon Joannitów szybko przeprowadził renowację nawy środkowej, gdyż trzęsienie ziemi w 1303 roku, mocno nadwyrężyło mury i sklepienie nad nawą środkową. Fundusze na przeprowadzenie napraw zakon prawdopodobnie otrzymał od papieża, Jana XXII, co potwierdza herb głowy kościoła umieszczony obok herbu Hejjona de Villeneuve, ówczesnego Wielkiego Mistrza. Prawdopodobnie w drugiej połowie XV w. kościół przeszedł kolejne prace naprawcze po walkach z Imperium Osmańskim w 1480 roku.

W 1523 r. Turcy Osmańscy przekształcili w meczet, a dzwonnicę na minaret. Wnętrze pozostało bez zmian. Odbyła się tu krwawa masakra na chrześcijanach zgromadzonych w  trakcie wtargnięcia do miasta wojsk osmańskich. Stąd w czasach okupacji tureckiej, katedrę nazywano Czerwonym Meczetem.

Podczas okupacji włoskiej, usunięty został minaret a na dziedzińcu dodano w 1881 roku, fontannę.

Dopiero gdy w 1947 roku, na mocy Traktatu Paryskiego Rodos wróciło do Grecji, minaret został usunięty, a kościół znów stał się rzymskokatolickim.

Od 1988 r. mieści się tu Muzeum Sztuki Bizantyjskiej z kolekcją ikon i fresków z Rodos i Chalki. Znajdują się tu także rzeźby i fragmenty budowli z czasów wczesnochrześcijańskich.

Pierwotnie kościół zbudowany był na planie krzyża. Dopiero Joannici, w tracie przebudowy, przekształcili świątynię w trójnawową z nawą poprzeczną. Nad wejściem do kościoła znajduje się duża, prostokątna rama. Prawdopodobnie zawierała obraz przedstawiający Matkę Boską w otoczeniu świętych i Rycerzy Zakonnych. Tylna ściana kościoła przylega do murów Starego Miasta. Od strony zewnętrznej, portowej, widoczna jest wieża wystająca zza fortyfikacji. Niewiele pozostało po malowidłach. Zachowały się fragmenty fresków przedstawiających Matkę Boską z Dzieciątkiem Jezus na jednej z kolumn, oraz św. Łucję na ścianie południowej.

Kościół Świętej Trójcy

Kościół św. Trójcy to niewielki, jednopiętrowy budynek z przykuwającą wzrok białą figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus. Historia kościoła sięga lat od 1365 do 1374. Pierwotnie należał do rycerzy Języka Anglii. Fakt potwierdza herb Stolicy Apostolskiej otoczony herbami Języka Angielskiego, które zachowały się nad głównym wejściem.

W XV w, z niewiadomego powodu, kościół został przeniesiony do Języka Francji.

W pierwotnym kształcie kościół był jednonawowy i przykryty sklepieniem łukowym. W okresie panowania osmańskiego został przekształcony w meczet. Do dziś pozostała kopuła nakrywająca świątynię. Kościół bardzo ucierpiał podczas trzęsienia ziemi w 1480 r., dlatego dzisiejszy kształt jest wynikiem rekonstrukcji. Choć w okresie okupacji tureckiej kościół przekształcony został w meczet, to biała, kamienna figura Matki Boskiej przetrwała. Wnętrze kościoła posiadało freski z przełomu XV i XVI w., z których niewiele pozostało mimo, że Włosi przeprowadzili intensywne prace konserwatorskie. Zachowała się ikona z rzadko spotykanym motywem Trójcy Świętej; Bóg Ojciec przedstawiony jest na tronie a w dłoniach trzyma ukrzyżowanego Jezusa. Uznaje się, że od ikony pochodzi nazwa kościoła.

Meczet Ibrahima Paszy

Meczet Ibrahima Paszy* zbudowany został w latach 1540 – 1541 przez sułtana Sulejmana Wspaniałego, o czym poświadcza napis nad drzwiami wejściowymi. Jest dziś najstarszym z siedmiu meczetów znajdujących się w obrębie murów kamiennego miasta i jedyny, który jest otwarty dla wiernych, czyli społeczności turecko-muzułmańskiej. Wnętrze meczetu zawiera przedsionek z dwoma rzędami arkad oraz kwadratową salę modlitewną przykrytą kopułą o średnicy 11,5 metra. Stojący obok świątyni minaret pierwotnie posiadał dwa balkoniki. Z uwagi na niestabilność konstrukcji w 1880 roku uległ częściowemu zburzeniu. W 1927 roku został odbudowany i naprawiony, jednak już tylko z jednym balkonem. W 1988 roku, budowla została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

* Pargali Ibrahim Pasza pochodził z rodziny greckich chrześcijan. Był Grekiem, ale też bliskim przyjacielem sułtana, Sulejmana Wspaniałego. Prawdopodobnie poślubił jego siostrę, Hatice. W latach 1523 – 1536, czyli pierwszych 13 lat po zdobyciu Rodos, pełnił funkcję wielkiego wezyra, szefa rządu i głównego dowódcy armii. Był człowiekiem wykształconym zarówno w strategii wojennej jak i dyplomacji, znał 8 języków, kochał sztukę, w szczególności malarstwo. W swoim domu zgromadził dużą kolekcję rzeźb i obrazów.

Meczet Sulejmana Wspaniałego

Meczet został wzniesiony w 1522 roku, zaraz po zdobyciu miasta Rodos przez wojska osmańskie. Poświęcony sułtanowi, Sulejmanowi Wspaniałemu*, był pierwszym meczetem w mieście Rodos. Był hołdem za zdobycie wyspy.

W 1808 roku świątynia została przebudowana, prawdopodobnie ze względu na błędy konstrukcyjne, według tego samego projektu.

Trzęsienie ziemi w 1856 roku oraz wybuch prochu w pobliskim kościele św. Jana w wyniku uderzenia piorunem, poważnie uszkodziły konstrukcję meczetu.

Meczet przeszedł kolejną renowację i zyskał nowy minaret z dwoma balkonami (pierwotny miał jeden). Być może z uwagi na nawiedzające Rodos trzęsienia ziemi, minaret nie utrzymywał stateczności. W 1925 podjęto próbę jego naprawy, jednak w 1987 roku został całkowicie zburzony. Rok później, w 1988 roku podjęto gruntowne prace rekonstrukcyjne, które trwały do 2005 roku.

W roku 2006 Europa Nostra (federacja dziedzictwa kulturowego zrzeszająca 50 krajów europejskich i pozaeuropejskich) nadała temu meczetowi honorowe wyróżnienie.

Świątynia składa się z trzech komnat, z których każda przykryta jest oddzielną kopułą. Centralne pomieszczenie nakryte jest największą kopułą i stanowi główną salę modlitewną**.

Nad wejściem do meczetu znajduje się rzeźbiony, marmurowy łuk. Prawdopodobnie był częścią pomnika nagrobnego w kościele św. Jana, zniszczonego w wyniku eksplozji po uderzeniu piorunem w 1856 roku. Portal został przeniesiony i włączony do meczetu w 1863 roku. Obecnie meczet jest zamknięty dla zwiedzających.

* Warto poświęcić chwilę tureckiemu sułtanowi. Za czasów jego panowania Imperium Osmańskie osiągnęło szczyt potęgi. Bogactwo przysporzyły wygrane wojny, podbite tereny i drogocenne łupy. Na podbicie Rodos nie pierwszy się zamierzał, ale właśnie on zdobył wyspę. Przypłynął na 400 statkach ze 160 tysiącami wojowników. Przeciwko miał Zakon Rycerzy Joannitów składający się wówczas z 7 500 żołnierzy, co i tak stanowiło wzmocniony oddział, gdyż zwykle ich liczba nie przekraczała 600. Walki trwały 6 miesięcy. Po kapitulacji Zakonu, sułtan pozwolił zakonnikom odpłynąć ze swoimi skarbami i na własnych statkach. W mieście pozostała umęczona ludność. Najeźdźca podporządkował sobie wszelkie instytucje państwowe, mieszkańców wygnał z miasta a kościoły zamienił w meczety. Każdy przejaw niesubordynacji karany był niezwykle brutalnie.

** Jednym z najważniejszych wymogów meczetu jest ustawienie go w jednej linii z kierunkiem modlitwy. Imperium osmańskie zdobyło miasto Rodos z budynkami i ulicami, które nie zawsze umożliwiały wkomponowanie świątyni według wymaganej zasady. Osmanowie burzyli wówczas istniejące zabudowania. Tak było w przypadku Meczetu Sulejmana Wspaniałego. Po północno-zachodniej stronie meczetu, po wyburzeniach, powstała otwarta przestrzeń o nieregularnym kształcie. Uzyskany teren wykorzystano na postawienie fontanny do ablucji, czyli rytualnego oczyszczania ciała.

Wieża Zegarowa zwana też strażniczą

Wieżę zegarową postawił Ahmed Fethi Pasza*, osmański marszałek i magnat biznesowy, w latach 1850-1852.

* Ahmed Fethi Pasza był synem Rodoslu Hafıza Ahmeda Agi, którego muzułmańska biblioteka stoi opodal. Zanim został marszałkiem, pełnił funkcję ambasadora kolejno w Rosji, Austrii i we Francji. Reprezentował Imperium Osmańskie podczas koronacji królowej Wiktorii. Dążył do unowocześniania swojego kraju, założył hutę stali i słynną fabrykę porcelany Beykoz. Jego pierwszą żoną była kobieta porwana podczas masakry na Chios. Miał z nią dwóch synów i trzy córki. Miał jeszcze dwie kolejne żony, a z nimi kolejnych ośmioro dzieci.

Prawdopodobnie obecna wieża stoi na fundamentach bizantyjskiej wieży obronnej.

Nie zachował się projekt, jednak uważa się, że została zbudowana na wzór pierwszej tego typu wieży Tophane-i Amire w Stambule. Istnieje bowiem wiele cech wspólnych między budowlami. Przypuszcza się, że pomysłodawcami byli ci sami architekci z Hassy Garabet Amir i jego syn Nigoğayos Balyan.

Zegar wieży w Średniowiecznym Mieście Rodos został zakupiony w Londynie. Był, na ówczesne czasy nowoczesny, gdyż jeden mechanizm napędzał tarcze zegarowe na wszystkich czterech fasadach budowli. Podczas renowacji wieży, 170-letni mechanizm został usunięty.

Kościół Matki Bożej Patronki Miasta

Powstał w XIV w., w tzw. dzielnicy żydowskiej. Była to największa katolicka świątynia na Rodos. Jej wymiary w rzucie poziomym to 30×18 [m] i należy do typu bazyliki trójnawowej. Rzędy kolumn podtrzymują łuki, nakryte gotyckimi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi.

Prawdopodobnie, aż do 1522 roku, czyli zdobycia miasta przez Turków Osmańskich, i zniszczenia zabytków, w szczególności tych chrześcijańskich, kościół pełnił funkcję rezydencji arcybiskupa łacińskiego.

Między XIX a początkiem XX wieku kościół został przekształcony w domy mieszkalne, prawdopodobnie dla ludności żydowskiej.

Włosi, gdy przejęli miasto, zburzyli domy mieszkalne, a w 1955 roku wykuli w murach miasta otwór, by wstawić bramę umożliwiającą szybki kontakt z portem morskim. Poprowadzona z portu przez bramę ulica przecięła kościół i podzieliła budowlę na dwie części.

Kościół przybrał lokalną nazwę: „Kościół podzielony”.

W 1994 roku, przy okazji renowacji kanalizacji miejskiej, przeprowadzono odbudowę kościoła. Prace wykonano tylko na tyle, aby uwidocznić zmiany jakie budowla przeszła na przestrzeni wieków. Zlikwidowano ulicę, co pozwoliło przywrócić kościołowi jedność architektoniczną.

Choć dziś są to ruiny, gdyż w czasie II wojny światowej, bombardowanie bardzo kościół zniszczyło, to wciąż jest natchnieniem dla turystów i artystów.

Powiązane linki