Starożytne miasto Kamejros (Kamiros)

Kamiros kontrolował zachodnią i środkową część wyspy.

Obok Lindos i Ialyssos, Kamiros było jednym z trzech starożytnych Polis, założonych przez Dorów*, którzy osiedlili się na Rodos. Było członkiem Związku Heksapolis.

Starożytne Kamiros jest uznane za zdecydowanie bardziej konserwatywne niż dwa pozostałe. Rozwój i zamożność mieszkańców nie została oparta na morskim kontakcie z odległymi kupcami (jak to było w przypadku Rodos czy Lindos), tylko na lokalnym potencjale, zbudowanym na produkcji rolnej, którą zapewniła żyzna gleba.

W 411 r. p.n.e., po okresie pokojowego współistnienia, trzy miasta: Lindos, Kamiros i Ialisos zjednoczyły się i założyły nowe miasto - stolicę wyspy. Niezależnie, dawne miasta nadal istniały aż do późnego antyku.

Znaleziska widoczne na stanowisku archeologicznym Kamiros pochodzą z okresu hellenistycznego i rzymskiego. Zostały one odkopane podczas prac wykopaliskowych w XIX wieku oraz później, w latach od 1928 do 1942 roku, gdy wyspa była pod włoską okupacją. Znaleziska z XIX-wiecznych wykopalisk trafiły do British Museum i innych muzeów europejskich, natomiast te z włoskich wykopalisk znajdują się w Muzeum Archeologicznym na Rodos.

* Dorowie to starożytne plemię, które osiedliło południową Grecję około XII w. p.n.e. Według jednej z teorii wyparli cywilizację mykeńską gdyż posiadali broń żelazną, o wiele mocniejszą od brązowej Mykeńczyków.

Historia Kamiros

Najstarsze ślady zamieszkania ludzkiego potwierdzono kilka kilometrów na północny wschód od Kamiros. W wiosce Kalavarda odkryto groby komorowe datowane na późną epokę brązu, na lata pomiędzy 1370 a 1070 p.n.e.

Młodsze potwierdzenie osadnictwa znaleziono na cmentarzysku w Patelles położonym na północny wschód od miasta Kamiros. Archeologowie ocenili znaleziska na lata od 900 do 850 p.n.e. Z tego okresu znaleziono również ceramikę w sanktuarium Ateny na akropolu w Kamiros.

Z okresu geometrycznego, czyli z lat 850 do 680 p.n.e., pochodzą dwa kolejne cmentarzyska w sąsiadujących ze sobą miejscach rozłożonych wokół stanowiska archeologicznego. Z okresu geometrycznego pochodzą liczne znaleziska odkopane w sanktuarium Ateny na akropolu w Kamiros.

Okres archaiczny, czyli lata 680 do 480 p.n.e., był czasem rozkwitu dla Kamiros, co potwierdza pojawienie się nowych cmentarzysk. Na jednym z nich odkryto jedno z najważniejszych dzieł rzeźby rodyjskiej okresu hellenistycznego, stele Kritosa i Timaristy.

Dominującą praktyką pochówku w okresie geometrycznym i archaicznym była kremacja dorosłych oraz pochówki dzieci i młodzieży w pitosach lub dzbanach. Pochówki w grobowcach komorowych zdarzały się rzadko.

Około 525 r. p.n.e. zaprzestano kremowania zwłok. Nadal natomiast powszechna była praktyka chowania zmarłych w grobach, czyli jamach, cysternach lub grobowcach komorowych albo w sarkofagach terakotowych lub wapiennych.

Znaleziska z okresu archaicznego potwierdzają, że Kamiros:

• utrzymywało stosunki handlowe z Grecją kontynentalną, Azją Mniejszą oraz południowo-wschodnim obszarem Morza Śródziemnego,

• nastawione było na rozwój lokalnej produkcji rolnej,

• prowadziło działalność rzemieślniczą, gdyż odkryto elementy wykonane z kości słoniowej, złota, fajansu, czy metali.

W VI wieku p.n.e., Kamiros wybiło własną walutę, której symbolem był liść figowy, jeden z produktów rolnych.

W drugiej połowie VI wieku p.n.e. na Akropolu została wzniesiona pierwsza świątynia Ateny, duża cysterna, a także tzw. świątynia A, położona na północ od stanowiska archeologicznego. Z miasta klasycznego zachowała się jedynie fasada późnoklasycystycznej fontanny oraz fragmenty murów na terenie agory.

W 412 r. p.n.e., podczas wojny peloponeskiej, Jalizjusz Dorios, syn słynnego mistrza olimpijskiego Diagorasa, przekonał Rodyjczyków do zjednoczenia trzech Polis: Lindos, Kamiros oraz Jalisos i utworzenia jednego, głównego miasta.

W 408 r. p.n.e. centrum życia politycznego, gospodarczego i kulturalnego zostało przeniesione do nowej stolicy wyspy, miasta Rodos. Dawne osady nadal były zamieszkałe, chociaż wielu mieszkańców przeprowadziło się do nowoczesnego miasta. Fakt potwierdzają odbudowy Kamiros, po silnych trzęsieniach ziemi w latach 227 i 142 p.n.e.

Miasto zaczęło stopniowo podupadać od około II wieku, prawdopodobnie z powodu kolejnego trzęsienia ziemi w 155 r. p.n.e. oraz powtarzających się najazdów i grabieży piratów.

W czasach Imperium Osmańskiego, miejsce starożytnego Kamiros pokryte było polami. Archeologów zaciekawiła nazwa miejscowości, o której wiadomo, że było jednym z trzech najważniejszych miast wyspy Rodos. Przeprowadzone prace wykopaliskowe w latach 1852–1864 potwierdziły, że domysły były trafne.

Powiązane linki

Więcej informacji znajdziesz w Przewodniku Heliosa

Więcej informacji znajdziesz w Przewodniku Heliosa

Zabytki Kamiros

Kamiros nazywane jest "greckimi Pompejami". Faktycznie, jest to dobrze zachowane, starożytne miasto z całą jego infrastrukturą. Różnica polega na tym, że Pompeje zniszczone zostały przez kataklizm i nigdy się po nim nie odbudowały. Kamiros, wręcz przeciwnie. Potrafiło podnieść się po kolejnych trzęsieniach ziemi. Opuszczenie miasta postępowało powoli i sukcesywnie, a spowodowane było rozwojem gospodarczym pozostałej części wyspy Rodos.

Starożytne Kamiros to rozległy teren wykopalisk ukazujący, w jak przemyślany sposób opracowany został urbanistyczny plan ówczesnego miasta. Rozkład budynków i ulic został dopasowany do ukształtowania terenu.

Sercem miasta były dwa ośrodki religijny i obywatelski, czyli Agora w dolinie i Akropol na wzgórzu. Pomiędzy nimi rozciągała się strefa mieszkalna i główna ulica łącząca oba ośrodki.

Starożytna agora rozpoczyna zwiedzanie ruin. Główny plac rynku powstał na sztucznie utworzonym tarasie, przez wyrównanie naturalnego zbocza.

W zachodniej części tarasu stała świątynia wybudowana w porządku doryckim, prawdopodobnie poświęcona Apollowi Pytyjskiemu. W celli sanktuarium zachowała się podstawa posągu kultowego oraz skarbiec, w którym odlewano dary wotywne.

Na miejscu wcześniejszej fontanny, w sąsiedztwie Świątyni Apolla stało sanktuarium poświęcone wszystkim bogom, co potwierdzają znalezione inskrypcje. Składało się ono z dwóch przestrzeni, rozdzielonych rzędem kolumn. Na większym, kwadratowym obszarze znajdował się ołtarz lub inne miejsce przeznaczone do składania ofiar, oraz podłużne stopnie na których gromadzili się członkowie lokalnej bogini.

Z czasów chrześcijańskich zachował się dom położony przed świątynią Apolla.

Strefa mieszkalna starożytnego Kamiros zajmowała centralną część miasta i rozciągała się na zboczach wzgórz.

Domy, zwane insule, były różnej wielkości. Większość z nich była dwupiętrowa. Do każdego mieszkania, niepołożonego wzdłuż głównej drogi, prowadziła wąska uliczka, których gąszcz, zgodnie z siatką hippodamejską, przecinał się pod kątem prostym.

Rdzeń domu stanowił niezadaszony dziedziniec do którego, bezpośrednio z ulicy, prowadził wąski korytarz. Cechą charakterystyczną dla domów w Kamiros było istnienie kolumnady z trzech stron dziedzińca, wokół którego znajdowały się pokoje.

Budynki rozmieszczone wzdłuż głównej drogi, w większości posiadały sklepy w przedniej części, jednak nie zawsze były połączone z częścią mieszkalną.

Zachowały się dwie łaźnie z czasów rzymskich, tzw. „Duże Termy” i lepiej zachowane „Małe Termy”. Układ łaźni był typowy dla tych z okresu rzymskiego. Przy wejściu znajdowało się atrium a dalej wąski korytarz prowadził do kolejnych pomieszczeń przeznaczonych do kąpieli zimnych, ciepłych i gorących. Woda, podgrzana w metalowym kotle ustawionym na ogniu, dostawała się rurą przechodzącą przez ścianę, do wanny. Niezależnie, gorące powietrze krążyło pod podłogą pomieszczeń do kąpieli ciepłych i gorących. Wydostawało się także przez gliniane otwory wentylacyjne wbudowane w ściany.

Najwyższy poziom Kamiros to Akropol, na którym znajdowała się świątynia Ateny, cysterna i stoa.

Sanktuarium Ateny Kameirion (przydomek powstał od nazwy miasta), z uwagi na trzęsienia ziemi, było kilkukrotnie przebudowywane.

Przyjmuje się, że pierwsze sanktuarium powstało w IX wieku p.n.e. i przebudowane w VI w. p.n.e. W czasach hellenistycznych, być może po trzęsieniu ziemi w 227 roku p.n.e., świątynia przeszła szeroko zakrojone prace rekonstrukcyjne. Jej układ architektoniczny opierał się na układzie tarasowym co zostało wymuszone różnicą poziomów.

Na najniższym tarasie świątyni Ateny, położonym na końcu głównej ulicy, stał mały ołtarz, z którego dwie pochyłe rampy prowadziły na wyżej położony. Na tym tarasie stała długa na 204 metry stoa postawiona w stylu doryckim. Była jedną z największych w starożytnym świecie. W tylnej części stoy znajdował się rząd pomieszczeń służących potrzebom sanktuarium. Pośrodku stoy pomieszczenia były rozdzielone schodami prowadzącymi na najwyższy taras, na którym stała świątynia Ateny.

Archaiczna cysterna prawdopodobnie pochodzi z VI wieku p.n.e.

Zaopatrywała w wodę położone niżej miasto. Miała wymiary 17,40×10,20 m, głębokość równą 3,20 m i pojemność 600 m³.

Ciekawym może wydawać się sposób w jaki woda deszczowa dostawała się do cysterny. Dachy: zbiornika i przyległych budynków posiadały gliniane rury, które odprowadzały wodę opadową do rowka wokół krawędzi cysterny. Dalej, glinianymi rynienkami rozłożonymi w narożnikach cysterny, woda dostawała się do wnętrza zbiornika. Według analiz, wodoodporny tynk hydrauliczny pokrywający ściany cysterny dorównywał trwałością współczesnemu cementowi.

Cysterna została zastąpiona nowszą technologią podczas budowy stoy. Nowy systemem polegał na gromadzeniu wody w podziemnym tunelu centralnym, biegnącym wzdłuż stoy, na całej jej długości. Wymiary tunelu to 1,90m wysokości i 0,6 m szerokości. Dalej, mniejsze tunele prostopadłe do centralnego, odprowadzały wodę w stronę miasta. Tunel zaopatrywał także studnie wykopane w tylnej części pomieszczeń stoa.