Wydarzenia związane z Eubeą

Wojna Lelantyńska

Istnieją kontrowersje co do jej daty i czasu trwania. Prawdopodobna chronologia waha się między VIII a VI w. p.n.e.

 

Eretria i Chalkis, czyli dzisiejsza Chalkida, były wówczas wiodącymi potęgami wyspy.

 

Do czasu wojny nie konkurowały ze sobą. Co więcej, wspólnie korzystały z dobrodziejstw Równiny Lelantyńskiej położonej pomiędzy nimi.

 

Równina Lelantyńska to żyzny obszar na mało urodzajnej wyspie. Prawdopodobnie za sprawą rzeki Lelas, gleba była tu urodzajna. Teren równiny wykorzystywano rolniczo do uprawy m.in. winorośli.

 

Chalkis i Eretria do pewnego czasu wspólnie użytkowały równinę, korzystając z jej dobrodziejstw.

 

Nie jest znana dokładna data wybuchu wojny. Przyjmuje się, że było około 710 roku.

 

Nie jest też znana dokładna przyczyna konfliktu. Wiadomo, że pod koniec VIII w. p.n.e., Eubeę nawiedziła bardzo dotkliwa susza. Towarzyszący jej głód być może doprowadził do tego, że każde z Polis zaczęło rościć sobie prawo do urodzajnej Równiny Lelantyńskiej.

 

Wiadomo, że wojna między Chalkidą a Eretrią rozszerzyła się na inne regiony. Pewne jest, że po stronie Eretrii opowiedziały się: Milet, Chios i Magara a po stronie Chalkidy stanęły: Samos, Korynt, Sparta.

 

Po tak długiej wojnie, Eubea stała się zaściankiem. Chalkida i Eretria wyszły z wojny wyniszczone. Utraciły swoje dawne znaczenie polityczne i gospodarcze.

 

Z bitwy Chalkida wyszła zwycięsko, zdobyła najlepszy rolniczy region Eubei. Stała się też głównym miastem wyspy.

Mitologiczna geneza Wojny Trojańskiej

Tyndareos, król Sparty miał dwie córki, starszą i ukochaną Klitajmestrę oraz Helenę, przyczynę wielu trosk.

 

Klitajmestra pierwotnie poślubiona została Tantalowi, królowi pobliskiej krainy zwanej Amyklaj. Wspólnie tworzyli kochającą się rodzinę. Ich miłość dopełniły narodziny syna.

 

Niestety, tam gdzie jest władza, szczęście jest ulotne.

 

Klitajmestra, będąca jeszcze w połogu, doświadczyła strasznej tragedii. Agamemnon, król Myken napadł na Amyklaj, zabił Tantala oraz małe dzieciątko, a Klitajmestrę uprowadził. Pojechał z nią do Sparty, by za zgodą Tyndareosa poślubić królewnę Sparty i tym samym przejąć władanie nad krajem.

 

Tyndareos, w obawie przed gniewem silnego wojownika, nieczuły był na błagania udręczonej i nieszczęśliwej córki. Wybrał spokój kraju. Oddał rękę Klitajmestry Agamemnowi, który tym samym został przyszłym władcą Sparty.

 

Helena, młodsza siostra Klitajmestry, nie była prawowitą córką Tyndareosa, tylko Zeusa. Bóg Olimpu, zauroczony Ledą, królową Sparty, pojawił się pod postacią białego łabędzia by ją posiąść.

 

Helena, owoc upojnej nocy Zeusa i Ledy, od najmłodszych lat w niczym nie przypominała Tyndareosa, który domyślał się, że nie jest ojcem królewny. Skutkowało to brakiem miłości wobec dziewczynki oraz scenami zazdrości wobec żony.

 

Leda, nie dając sobie rady z ciągłym poniżaniem popełniła samobójstwo, gdy Helena miała zaledwie kilka lat.

 

Będąc w wieku około 7 lat, Helena została porwana przez 50-letniego Tezeusza, króla Aten. Celem porwania było uzyskanie okupu, jednak oboje zauroczyli się sobą. Młodziutka Helena wróciła do domu ojca brzemienna.

 

Szczęśliwie dla obu sióstr się złożyło, że nowonarodzoną Ifigenię przyjęła jako córkę Klitajmestra. Niczego nie podejrzewający Agamemnon, po powrocie z bitwy, dowiedział się, że w między czasie został ojcem. Ifigenię pokochał całym sercem, stała się jego oczkiem w głowie.

 

Tyndareos, nie mogąc znieść w domu Heleny, postanowił wydać ją za mąż. Ogłosił zawody w których zwycięzca zyska rękę pięknej królewny.

 

Przyjechało wielu zalotników, także z odległych terenów, gdyż legenda o urodzie Heleny daleko sięgała.

 

Gdy zawody trwały już wiele dni, pojawił się Odyseusz, król Itaki oraz bracia: Agamemnon, król Myken i mąż Klitajmestry oraz Menelaos.

 

Wszyscy trzej przekonali króla Sparty, by rękę Heleny oddał Menelaosowi.

 

Ale nie tylko.

Przed ogłoszeniem imienia przyszłego męża córki, Tyndareos miał wymóc na zalotnikach by obiecali zawsze bronić męża Heleny.

 

Uznaje się, że owo przyrzeczenie spowodowało, iż na Wojnę Trojańską wysłane zostały statki z wielu odległych krajów.

 

Helena poślubiła Menelaosa. Małżeństwo, choć nie uchodziło za udane, wydawało się stabilne. Urodziła się im córeczka, Hermiona.

 

Pewnego roku, gdy Menelaos był na bitwie, do Sparty przybył Parys Aleksander, książę z odległej Troi. Między młodymi bardzo szybko zaiskrzyło. Zrodziła się gorąca miłość. Korzystając z możliwości skrycia podczas uroczystości świątecznych, spędzali ze sobą każdą chwilę.

 

Gdy przyszedł czas powrotu Parysa do Troi, Helena wybrała miłość. Odpłynęła z ukochanym. Pozostawiła kraj, męża i córkę. Zdradzony Manealos nie mógł pozwolić sobie na taką zniewagę. Razem z bratem zorganizowali wojsko z całej Grecji, by uderzyć na Troję i odbić Helenę.

 

Tak „mówi” mitologia.

Czy faktycznie, przyczyną wyniszczającej i ludobójczej trwającej 10 lat wojny, w którą zaangażowana była cała Grecja, mogła być kobieta? Historycy twierdzą, że niekoniecznie. Wojna to biznes, drogocenne łupy, podbite tereny…

 

Co wspólnego ma wyspa Eubea z Wojną Trojańską?

Cieśnina Eubejska (Euripos) znana jest z mitologii greckiej. Wspomniał o niej Homer w słynnej „Iliadzie”. W tym miejscu bowiem zebrała się cała flota grecka napływająca z odległych krain by razem z Agamemnonem i Menelaosem wyruszyć na podbój Troi.

 

Naprzeciwko wyspy Eubea, w pobliżu współczesnego miasta Chalkida, tuż nad Zatoką Eubejską, położona jest Aulida, w której do dziś można zobaczyć pozostałości Świątyni Artemidy Aulidzkiej. Na otaczające ziemie wtargnął Agamemnon i zabił świętego jelenia, skutkiem czego bogini wstrzymała wiatry potrzebne do wypłynięcia statków.

Kleruchia

Kleruchami nazwano specyficzny rodzaj kolonistów z Aten w V i IV w. p.n.e.

 

Osadnicy ateńscy byli zazwyczaj zamożni. Mieszkali w swoich posiadłościach w Atenach, podczas gdy ich niewolnicy pracowali w okupowanych posiadłościach za granicą.

 

Kleruchowie stawali się więc źródłem dochodów dla swoich właścicieli.

 

Pierwszymi terenami okupowanymi w ten sposób była Salamina.

 

Pod koniec VI w. p.n.e. Evia sromotnie przegrała wojnę z Ateńczykami. Z wyspy, w szczególności z Chalkidy, wypędzona została bogata arystokracja. Ich domy i dobytek zajęli kleruchowie, czyli osadnicy z Aten.

 

W kolejnych latach, Ateny utworzyły wiele kolejnych kleruchii osiągając szczyt pod koniec V w. p.n.e. przejmując rozległe tereny ciągnące się aż do Morza Czarnego.

Liga Delijska

Dwie inwazje Persji, w 490 i 480 r. p.n.e., uświadomiły Grekom, że mają silnego i walecznego przeciwnika oraz, że samotna walka jest skazana na niepowodzenie. W 478 roku p.n.e., pod przywództwem Aten, założona została Liga Delijska.

 

Początkowo związkiem kierowało Zgromadzenie Sprzymierzonych, z siedzibą na wyspie Delos. Tam, w Świątyni Apollina odbywały się zebrania. Tam też znajdował się skarbiec.

 

Każdy członek Ligii był zobowiązany do płacenia corocznej składki lub dostarczania okrętów. Uiszczanie opłat gwarantowało bezpieczeństwo. Z czasem Ateny całkowicie zdominowały Związek Delijski. Surowo karały członków usiłujących prowadzić własną politykę lub wystąpić ze związku.

 

W roku 454 p.n.e. Perykles przeniósł skarbiec do Aten, które bardzo szybko zaczęły przeznaczać pieniądze na powiększenie własnej potęgi militarnej. Sojusz przekształcił się w morską potęgę imperialną zwaną Imperium Ateńskim, w którym Ateny ustanowiły całkowite panowanie, a sojusznicy stawali się coraz bardziej zależni.

 

Ogromne straty materialne, militarne i ludzkie jakie przyniosła przegrana wojna peloponeska (431 do 404 r. p.n.e.) ze Spartą, spowodowały całkowity rozpad Związku.

 

Rządy zwycięskiej Sparty szybko i mocno dały się we znaki dawnym sojusznikom Aten.

 

W 378 r. p.n.e. utworzony został Drugi Ateński Związek Morski.

 

Tym razem Ateny musiały zobowiązać się do rezygnacji z polityki imperialnej. Obowiązywała zasada nieingerencji w sprawy wewnętrzne, zaś kwestie sporne rozstrzygało Zgromadzenie Ogólne, złożone z przedstawicieli państw-miast członkowskich.

 

Upadek Sparty i nieporozumienia między członkami związku doprowadziły do jego rozwiązania.

Bitwa pod Artemizjonem

W sierpniu 480 r. p.n.e. na północnym wybrzeżu Evii, w pobliżu przylądka Artemisio, doszło do morskiej bitwy pomiędzy Persją a Grecją.

 

Cieśnina Artemisio była miejscem pierwszej wielkiej bitwy morskiej pomiędzy Grekami i Persami. Powstrzymanie inwazji Persów zostało zaplanowane dwukierunkowo;

• lądowej w wąwozie termopilskim, której zadaniem było obrona ziem Grecji środkowej, oraz

• morskiej w okolicach Artemisio, która broniłaby wejścia do Cieśniny Eubejskiej.