Artemisio na północy wyspy Eubea

to nadmorska miejscowość położona na północnym wybrzeżu Eubei. Zapisywana jest różnie: Artemisio, Artemizion, Artemizjon. Nie mniej jednak, wspominając o ważnym wydarzeniu: Bitwie pod Artemizjonem, brany jest pod uwagę rozległy teren wokół osady, włączając przyległy obszar morski.

Przebieg Bitwy pod Artemizjonem

W sierpniu 480 r. p.n.e. na północnym wybrzeżu Evii, w pobliżu przylądka Artemisio, doszło do morskiej bitwy pomiędzy Persją a Grecją.

 

Cieśnina Artemisio była miejscem pierwszej wielkiej bitwy morskiej pomiędzy Grekami i Persami.

 

Powstrzymanie inwazji Persów zostało zaplanowane dwukierunkowo;

• lądowej w wąwozie termopilskim, której zadaniem było obrona ziem Grecji środkowej, oraz

• morskiej w okolicach Artemisio, która broniłaby wejścia do Cieśniny Eubejskiej.

Bliskie położenie obu działań miało na celu wzajemną łączność i ewentualną pomoc.

 

Przeciwko 1200 okrętom Perskim dowodzonych przez Kserksesa, stanęło około 300 statków greckich. W zależności od źródeł, powyższe liczby są różne. Zawsze podkreślone są nierówne siły obu ze stron.

 

Sprzyjającą dla Grecji okolicznością była burza na którą natknęły się okręty Perskie gdy płynęły w stronę Eubei. Będąc na nieznanych terenach, bez wiedzy o tutejszych prądach morskich, Persja straciła ok. 200 galerii.

 

Bitwa morska pod Artemizjonem rozpoczęła się w trzecim dniu walki lądowej w Termopilach. Przed jej rozpoczęciem dotarła wiadomość, że choć Persja ma znaczącą przewagę liczebną, do chwili obecnej nie udaje się jej sforsować broniących ziem Greków.

 

Gdy perskie okręty zbliżały się do Eubei, zgodnie z planem greckie siły zablokowały szlak tuż przy kanale Oreos (dziesiejszej Oreoi). Persom nie udało się przebić.

 

Persja podjęła próbę zaatakowania z drugiej strony. Wysłała 200 statków by okrążyły wyspę i uderzyły z drugiej strony.

 

Historia się powtórzyła: silna burza pochłonęła wszystkie galerie.

 

Mimo strat po stronie Persji, ta wciąż miała przewagę liczebną w okrętach. Kolejne dni walki nie przyniosły triumfu dla żadnej ze stron.

 

Trzeciego dnia dotarła wieść o klęsce pod Termopilami.

 

Informacja ta skłoniła dowódcę do podjęcia decyzji o nocnym wycofaniu się floty na południe. Okręty dotarły do Zatoki Sarońskiej w pobliżu Salaminy, gdzie wzmocnione siłami ateńskimi i innych państw, przygotowały się do dalszych działań wojennych.

 

Ciekawą wydaje się historia nurka i jego córki, którą ojciec odpowiednio wykształcił w sztuce nurkowania. Oboje zostali zwerbowani przez Kserksesa, by pomogli utrzymać bezpiecznie okręty na nieznanych wodach.

 

Oboje nurkowie, kiedy rozpętała się burza, zanurkowali i odcięli kotwice wielu perskich galerii. Te rozbiły się o skały wybrzeża.

Wojna toczyła się równolegle na dwóch frontach: morska w Cieśninie Eubejskiej, oraz lądowa w Termopilach. Zakończyła się wówczas niejednoznacznie, bez zwycięstwa żadnej ze stron. Dopiero później, po przeniesieniu walk pod Salaminę i Plateje, Persja przegrała wojnę i musiała wrócić do Azji z niczym.

Arcydzieła znalezione w Artemizjon

Bitwa pod Artemizjonem nie jest jedynym ważnym wydarzeniem z którego słynie Artemisio.

 

W kwietniu 1926 roku rybacy, podczas połowu ryb, w sieci wyciągniętej z morza, znaleźli lewe ramię posągu z brązu.

 

Dwa lata później, we wrześniu 1928 roku, rybacy i poławiacze gąbek wyciągnęli z dna morskiego pozostałą część posągu.

 

Oddana odpowiednim służbom brązowa figura została przetransportowana do Aten.

 

Złożony w całość posąg z brązu jest dziś jedną z najznakomitszych dzieł wystawionych w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach.

 

Spodziewając się, że dno morskie może kryć inne, równie ważne i cenne przedmioty, w listopadzie 1928 roku przeprowadzono badania w rejonie przylądku Artemizjonu.

 

Odkryto wówczas przednią część konia i małego jeźdźca. Brakujące fragmenty odkryto podczas badań w 1929 roku i kolejne w 1936 roku.

 

Znaleziska również przewieziono do Aten, gdzie złożone w całość stanowią dziś jeden z najcenniejszych eksponatów w  Narodowym Muzeum Archeologicznym.

 

Znalezione brązowe posągi to:

• Zeus lub Posejdon zwany Bogiem Artemizjonu, oraz

• Mały jeździec.

 

Wartość tych znalezisk jest szczególnie duża, ponieważ nie zachowało się do dziś wiele prototypów. Zawierają znacznie więcej brązu od innych wystawionych w muzeach.

 

Dzieła sztuki wykonane w czasach starożytnych z brązu, gdy w kolejnych latach przestały stanowić wartość emocjonalną, były przetapiane. Odzyskany metal był wykorzystywany do innych celów. Oba posągi są unikatowe, gdyż są jedynymi tak dużymi eksponatami w muzeum.

 

Istnieje kilka hipotez potwierdzających fakt znalezienia się dwóch ogromnych posągów z brązu w wodach Artemizjonu, wzajemnie się wykluczających.

 

Pewne jest, że w II lub na początku I wieku p.n.e., statek z dwoma cennymi dziełami sztuki wpłynął do Cieśniny Artemizjonu, gdzie się rozbił. Datowanie to opiera się na ceramice, wazach i lampach, które odnaleziono w okrętach wraz z posągami.

Bóg Artemizjonu

W miejscowości Pefki, tuż przy porcie na plaży w 2022 roku postawiono replikę posągu zwanego „Bóg Artemizjonu”.

 

Oryginalną rzeźbę wykonaną z brązu odkryto w 1928 roku w morzu w pobliżu Artemisio.

 

Znajduje się w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach.

 

Rzeźba jest jednym z najcenniejszych i najsłynniejszych posągów muzeum.

 

Przedstawia nagiego, brodatego mężczyznę.

 

Do dziś istnieją spory, kogo posąg przedstawia. Jedni twierdzą, że Zeusa inni, że Posejdona. Faktem jest, że „Bóg Artemizjonu” wykazuje cechy zarówno jednego, jak i drugiego boga olimpijskiego.

 

Rzeźba datowana jest na lata ok. 460 do 450 r. p.n.e.

Jeździec z Artemizjon

zajmuje zaszczytne miejsce w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach.

 

Rzeźba została wyłowiona z wraku statku u wybrzeża Artemisio w północnej Eubea.

 

Wyławiana była w częściach, w latach 1928 i 1937.

 

Później została złożona.

 

Do dziś zabytkowi brakuje m.in. wodzy i bata, które jeździec trzymał w rękach.

 

Dzieło datowane jest na około 150 do 140 r. p.n.e.

Bunkier Metaxas

jest pozostałością po nadmorskiej twierdzy z czasów II wojny światowej, położonej w północnej części wyspy Eubea.

 

Nazwa „Metaxas” pochodzi od nazwiska Joanisa Metaksasa, generała i premiera rządu Grecji w latach 1936 – 1941.

 

W 1938 r, stworzył nadmorski system obronny złożony z ośmiu podobnych do siebie fortyfikacji rozlokowanych wzdłuż kluczowych greckich szlaków morskich.

 

Położony na północnym wybrzeżu Evii, 2 km od miejscowości Gouves, lokalnie zwany jest Fortem Gouves.

 

Zadaniem twierdzy była obrona wejścia, głównie od strony morza, do północnej Zatoki Eubejskiej i Pagasyckiej, chroniąc pobliskie porty.

 

Dziś forteca przypomina opuszczone bunkry tym bardziej, że większość pomieszczeń nie jest dostępna dla zwiedzających.

 

W czasach II wojny światowej, forteca stanowiła zintegrowany kompleks żelbetowych bloków połączonych podziemnymi tunelami.

 

W ich wnętrzach mieściły się kwatery oficerskie, koszary dla żołnierzy, centra dowodzenia, stacje radiowe i telefoniczne, stołówki, magazyny żywności i wody magazyny paliwa i amunicji a także punkty medyczne.

 

Fort był wyposażony tak, aby mógł utrzymać pełną i uzbrojoną załogę przez okres do dziesięciu dni walki.

Wykorzystanie bunkra w czasie II wojny światowej:

W kwietniu 1941 r. bombowce Luftwaffe zaatakowały wybrzeża Evii, fortecę Metaxas oraz okręt strażniczy Damaskini, kontrolujący wody Cieśniny Artemisio. Działa przeciwlotnicze fortecy zestrzeliły wrogi samolot. Niestety, okręt Damaskini padł ofiarą bomb zapalających a następnie został zatopiony w Niedzielę Wielkanocną.

 

23 kwietnia 1941 r., wojska niemieckie, po zdobyciu Aten, nakazały zniszczenie ciężkich dział twierdzy. W następstwie Niemcy zajęli teren, a latem tego samego roku przekazali kontrolę nad Fortem Metaxas wojskom włoskim.

 

Jesienią 1944 roku Fort Metaxas został przekazany greckim batalionom bezpieczeństwa.

 

W czasie wojny domowej w Grecji, fort służył jako kryjówka dla partyzantów ruchu oporu.

 

Wiele lat niszczenia zrujnowały doszczętnie Fort Metaxas, który dziś postrzegany jest jedynie jako ciekawy punkt obserwacyjny.

 

Podobno, dzięki staraniom lokalnego stowarzyszenia Gouves, konstrukcje twierdzy zostały oczyszczone i zabezpieczone.

 

Chociaż fort jest ogólnodostępny, większość podziemnych komór pozostaje niedostępna, głównie ze względów bezpieczeństwa.